Het EFRO-programma in Brussel: regionale uitdagingen aanpakken met projecten – 191 miljoen euro om 68 concrete projecten te ondersteunen

In totaal werden 68 projecten ondersteund, waaronder meer dan 20 infrastructuurprojecten. Zowat 670 ondernemingen kregen ondersteuning en begeleiding, ongeveer 7.711 m² werd bestemd voor ondernemingen en bijna 400 opvangplaatsen voor jonge kinderen werden gecreëerd. Onderzoeks- en innovatiecapaciteiten werden versterkt, het primair energieverbruik in openbare gebouwen daalde met zowat 10 miljoen kWh/jaar en ongeveer 18.850 m² werd gerenoveerd voor sociaal-culturele projecten en meer cohesie.

Europa ondersteunt al vele jaren economische, ecologische en/of sociale projecten voor Brusselaars via het Externe linkEuropees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), als onderdeel van haar cohesiebeleid en regionale ontwikkeling.

De programmering 2014-2020 draaide om vier assen: (1) versterken van innovatie en onderzoek; (2) aanmoedigen van ondernemerschap en  de ontwikkeling van kmo's; (3)ondersteunen van de ontwikkeling van een circulaire economie en rationeel hulpbronnengebruik; en (4) strijden tegen sociale en territoriale dualisering.

Om de doeltreffendheid te vergroten, koos de Brusselse Regering ervoor om de sociale investeringen te concentreren in de Externe linkZone voor Stedelijke Herwaardering (ZSH) die, op basis van sociaal-economische criteria representatief voor het precariteitsniveau, Brusselse wijken in moeilijkheden samenbrengt. De economische en milieugerichte infrastructuren werden ontwikkeld in strategische polen die door het Externe linkGewestelijk Plan voor Duurzame Ontwikkeling (GPDO) zijn vastgelegd, wat zo een globale en coherente aanpak mogelijk maakt.

Door economische, ecologische en sociale projecten te ondersteunen, draagt het EFRO- programma bij aan een meer inclusieve, duurzame en solidaire regio, waar elke Brusselaar/-ster mee kan profiteren van de geboekte vooruitgang.

De resultaten van de programmering 2014-2020 getuigen van een concrete en meetbare impact op het hele Brussels Hoofdstedelijk Gewest (BHG). Dankzij een gecoördineerd strategie tussen EFRO en het BHG hebben de investeringen een directe en positivie impact gehad op het dagelijkse leven van de inwoners.

^{De Beurs © Yannick Coppens – SPRB-GOB}

Binnen de as « Innovatie en Onderzoek » zorgde de aanwerving van 24 nieuwe onderzoekers voor een duidelijke versterking van de regionale wetenschappelijke capaciteit. Die impuls helpt Brussel om zijn positie op het vlak van innovatie en expertise verder uit te bouwen, te voordele van ondernemingen en burgers.

In parallel werden 143 ondernemingen begeleid in strategische sectoren die de regionale strategie naar voren schuift, zoals digitaal, bouw, gezondheid en diensten. Die gerichte steun sluit aan bij de doelstellingen die het Gewest vastlegde rond economische ontwikkeling encompetitiviteit.

De 49 samenwerkingen tussen ondernemingen en onderzoeksinstellingen tonen bovendien de ambitie om kennisoverdracht te versterken en innovatieve oplossingen te laten ontstaan die inspelen op lokale uitdagingen.

Na het succes van het project Externe linkICITY-RDI.BRU (geconnecteerde incubator en technologieoverdracht tussen de ULB, de VUB, Sirris en de economische actoren) in de transformatie van de digitale sector, dat bijdroeg aan het bundelen van universitaire middelen iand aan het integreren van talent in Brusselse ondernemingen, bouwde Externe linkBrussels Retrofit Living Labs voort op de thematiek van het duurzaam bouwen. Dit living lab in reële omstandigheden droeg bij aan de creatie van 11 nieuwe onderzoeksfuncties en testte tegelijk innovatieve renovatieconcepten, waarvan de integratie in het overheidsbeleid een belangrijke stap vooruit markeert richting duurzame stedelijke ontwikkeling. 

De balans overtreft de verwachtingen en getuigt van de dynamiek van het Brusselse ecosysteem. De positieve impact op onderzoek, innovatie en het regionale economische weefsel bevestigt hoe relevant de investeringen van het EFRO zijn om de transformatie en competitiviteit van Brussel te ondersteunen.

Ondernemerschap ondersteunen is een andere belangrijke pijler van het EFRO. 

De Externe linkrenovatie van het Beursgebouw in het stadscentrum (12.000 m²), dat werd omgevormd tot een culturele en toeristische hub, toont hoe het programma erfgoed kan valoriseren én tegelijk nieuwe economische dynamiek op gang brengt. Ook de bouw van de incubator Externe linkNova City in Anderlecht (7.600 m²), die meer dan 60 kmo’s huisvest, illustreert de inzet op directe steun aan innovatieve ondernemingen en op jobcreatie. Het gebouw Externe linkFRAME - Maison des Médias (9.000 m² bruto), de eerste mijlpaal van de strategische pool Externe linkMediapark.brussels, biedt dat weer een ruimte op maat van media-actoren en versterkt zo de aantrekkingskracht van de Reyerswijk.

De focus op sociaal ondernemerschap kreeg een concrete invulling via de erkenning van het project Externe linkCOOPCITY voor zijn rol in de regionale economische en sociale transitie. Daarnaast hielp het project Externe linkDev Up Team om 1.450 jobs te behouden in de 11 bedrijven voor aangepast werk in het BHG, door de ontwikkeling van nieuwe activiteiten en competenties te stimuleren.

In cijfers gaat het om bijna 560 ondersteunde ondernemingen en 166 voltijdsequivalenten die werden gecreëerd, onder meer in de sectoren gezondheid en diensten. Deze realisaties maken de concrete impact van het EFRO op het Brusselse ondernemersecosysteem zichtbaar en versterken innovatie, competitiviteit en professionele inclusie.

^{De Grote Hal Libelco © Séverin Malaud - urban.brussels}

Om het Gewest te ondersteunen in zijn ecologische transitie, profileerde het EFRO zich als een belangrijke motor voor de energetische renovatie van het publieke patrimonium.

Het project Externe linkUSQUARE.brussels en de renovatie van het Externe linkzwembad van de Vrije Universiteit Brussel (VUB), vandaag het meest ‘groene’ zwembad van Brussel, tonen hoe doeltreffend die ingrepen zijn, met als resultaat een jaarlijkse daling van meer dan 10 miljoen kWh aan primair energieverbruik in openbare gebouwen. Het project Externe linkBRUGEO maakte het bovendien mogelijk een kaart op te stellen van het geothermisch potentieel, wat een wetenschappelijke basis vormt voor de verdere ontwikkeling van hernieuwbare energie.

Ook de peri-urbane landbouw kreeg steun via het pilootproject Externe linkBoeren Bruxsel Paysans, dat de transitie naar duurzame voedselsystemen bevordert.  

Tot slot verwerkt het nieuwe regionale containerpark Externe linkRecypark in Anderlecht, dat sinds eind 2024 operationeel is, ongeveer 5.000ton afval per jaar.

Deze complexe projecten, met een grote regionale impact, tonen de structurele rol van het EFRO in het beheer van hulpbronnen, de strijd tegen verspilling en de aanpassing van het Gewest aan belangrijke milieuitdagingen.

Als vierde as van de programmering 2014-2020 vormt de strijd tegen socio-economische en territoriale dualisering eveneens een kerndoelstelling van het EFRO.

De definitieve vestiging van Externe linkvzw Zinneke in een gebouw van 4.000 m² aan de Plaz Masui in Schaarbeek biedt een vaste plek voor ontmoeting, creatie en opleiding iand draagt bij aan culturele dynamiek en lokale inclusie.

In Molenbeek stimuleren de renovatie van de Externe linkVaartkapoen (Vlaams gemeenschapscentrum) en de werking van VK Concerts dialoog, vorming en vrijwilligersengagement, met een open en inclusieve plek voor kunstenaars en buurtbewoners.

Dankzij de steun aan Externe linkiMAL (Interactive Media Art Laboratory) kon de infrastructuur in omvang verdubbelen, waardoor dit Europese centrum uitgroeide tot een sleutelfiguur op het kruispunt van kunst, wetenschap, technologie en sociale inclusie, onder meer via zijn Fablab en door de lokale scene te ondersteunen.

Om het tekort aan crèches op te vangen, werden 400 extra opvangplaatsen gecreëerd via de bouw van zes nieuwe kinderdagverblijven, verspreid over Externe linkMolenbeek, Externe linkAnderlecht en Externe linkSchaarbeek, als antwoord op de noden van gezinnen.

Tot slot kon Externe linkDokters van de Wereld twee geïntegreerde Externe linksociaal-gezondheidscentra (CSSI) openen voor migranten, daklozen en kwetsbare gezinnen, wat een concreet antwoord bood op de humanitaire crisis en de toegang tot zorg voor de meest kwetsbare doelgroepen verbeterde.

Deze initiatieven illustreren de inzet van het EFRO voor een meer inclusieve, solidaire en veerkrachtige samenleving.

Al deze Brusselse projecten, gedragen door het EFRO, tonen dat het programma op meerdere fronten tegelijk kan werken door economische ontwikkeling, ecologische transitie en versterking van het sociale weefsel te combineren.

Die globale en complementaire aanpak maakt het mogelijk om in te spelen op de specifieke uitdagingen van het BHG, met respect voor de diversiteit aan initiatieven én met meer strategische samenhang in het overheidsoptreden. Zo bevestigt het EFRO zich als een onmisbare hefboom om het grondgebied te structureren, innovatie te stimuleren en een inclusieve en duurzame samenleving te bevorderen.

Na de Covid-19-pandemie en de oorlog in Oekraïne werd het cohesiebeleid van de Europese Unie bijgestuurd. Daardoor kreeg het budget van het Brusselse EFRO-programma extra middelen via Externe linkREACT-EU (financiering voor relance, de groene/digitale transitie en sociale hulp, waaronder 6,4 miljoen euro voor toeristische ondernemingen) en via Externe linkCARE (steun voor de integratie van Oekraïense vluchtelingen), waarmee onder meer de opvang mogelijk werd van 409 vluchtelingen in Brussel, binnen een regionale ondersteuning van bijna 3.500 personen.

Na afloop van de programmering 2014-2020 werden de doelstellingen van het EFRO gehaald.
Externe linkHet programma 2021-2027 loopt momenteel en zet zijn middelen volop in om de doelstellingen te realiseren. Tot op heden werden 120 projecten geselecteerd om de ecologische en digitale transitie te versnellen, economische innovatie aan te moedigen, de sociale cohesie te versterken en de levenskwaliteit in Brussel te verbeteren via structurele investeringen. Dit programma geniet van een totaalbudget van 303 miljoen euro, waarvan 40% (121 miljoen euro) wordt gefinancierd door het EFRO, lnd 60% door het BHG en haar partners.